Carving na snowboardzie

Autor: 11 lutego, 2020 Snowboard
snowboardzista carving

Czym innym jest zrozumienie co to jest carving, a czym innym poczucie go na własnej skórze. W tym artykule znajdziecie sporo teorii – carving to w rzeczywistości czysta fizyka. Na temat carvingu można by napisać jeden rozdział w książce do kinematyki i kolejny w książce do dynamiki. Nie będę w to wchodził głęboko, bo w końcu to co nas najbardziej interesuje to “jak to się robi” , a nie “jak to działa”.

W filmie załączonym do tego artykułu korzystam z prawa cytatu. Przytaczam w nim filmowe fragmenty z przykładami jazdy snowboardzistów, aby zwiększyć wartość edukacyjną stworzonego przeze mnie materiału o carvingu. Pokażę różne style i podejścia do tej techniki. Opowiem o różnych systemach kształcenia m.in. o polskim SITS i brytyjskim BASI.

Art.29. Prawo cytatu. Wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów oraz rozpowszechnione utwory plastyczne, utwory fotograficzne lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym celami cytatu, takimi jak wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie lub prawami gatunku twórczości.

Na początek będzie szybka definicja, o tym jaki stok i jaki sprzęt wybrać do nauki. Kiedy korzystać, a kiedy nie z tej techniki. Potem przedstawię dwa podejścia do carvingu, dwóch różnych systemów kształcenia. Opowiem o skręcie ciętym wg. SITS i o carvingu wg. BASI. Następnie przedstawię serię kilkunastu ćwiczeń, które pomogą wam nauczyć się skręcać skręty tzn. ciąć zakręty… ciąć skręty.

To jest wstęp do carvingu, opowiem tu o skrętach z zachowaniem prawidłowej postawy, nie będę tutaj opowiadał o kontroli nacisku poprzez wydłużanie postawy lub jej obniżanie (SITS: NW, WN) (BASI:high cross over,  low cross over) – choć wspomnę o tych skrętach. Nie będę również opowiadał o kontroli nacisku poprzez ruch “fore&aft”.

Kiedy mówimy o carvingu na desce

Mówiąc po ludzku, carving to jazda na krawędzi, ale to trochę nie precyzyjna definicja. Bo w końcu kiedy jedziemy pługiem, to ześlizgujemy się wtedy na krawędzi. W carvingu chodzi właśnie o to żeby tego ześlizgiwania się nie było w ogóle.

Carving to sposób jazdy na desce, który można poznać po tym, że przednia część deski prowadzi i wyznacza tor jazdy, zostawiając ślad o grubości krawędzi snowboardu, a tył deski podąża tym samym śladem. Co oznacza, że cała, aktywna – czyli stykająca się z podłożem – część krawędzi jedzie po tym samym torze.

Snowboardzista jadący w ten sposób zostawia za sobą ślad na śniegu, który jest cienkim, niczym narysowanym cyrklem łukiem. Czasem o grubości krawędzi, czasem ciut grubszym, w zależności od warunków na stoku, twardości śniegu, nachylenia deski do podłoża oraz tego jak głęboko wbija się krawędź.

Nacisk, który powstaje podczas skręcania w ten sposób powoduje, że deska wygina się w drugą stroną. Czyli jeśli deska ma kształt typu camber, robi się z niej odwrócony camber. Im większy nacisk tym większy odwrócony camber i mniejszy promień skrętu. Ale o tym za chwilę.

Kiedy to na pewno nie jest carving

Uczący się tej techniki jak już zaczynają powoli łapać o co chodzi, w pierwszej kolejności zaczyna im to dobrze wychodzić podczas trawersowania. W momencie jednak kiedy próbują skręcać, przychodzi moment kiedy wkrada się poślizg i wtedy to przestaje być carving.

Żeby utrzymać krawędź na jednym cienki torze i tym samym uniknąć poślizgu, będziemy potrzebowali większej prędkości niż ta która nam wystarcza przy robieniu skrętów podstawowych. Na początku nauki łatwiej wam będzie poczuć czym jest carving, jeśli będziecie próbować jechać po łuku o bardzo dużym promieniu, a do tego będziecie potrzebować również odpowiednie warunki i odpowiedni stok.

Jaki wybrać stok do nauki carvingu

Ciężko posługiwać się kolorami, bo nie każdy niebieski lub czerwony będzie się nadawał do nauki carvingu. Będziecie potrzebowali szeroki, lekko nachylony stok, ale na tyle nachylony, że czuć, że deska wyraźnie przyspiesza, gdy jedziecie na strzałę.

Najlepiej jeśli stok nie będzie wyboisty. Idealne warunki do nauki to stok, który jest niczym równia pochyła (znów fizyka;p).

Będzie wam dobrze ćwiczyć kiedy stok będzie świeżo przygotowany. Dlatego wjedzcie rano, pierwszym wyciągiem. O tej porze nie będzie jeszcze zbyt dużego ruchu na stokach, co jest kolejnym plusem. Ćwiczenie carvingu w połowie dnia często staje się niemożliwe z powodu ruchu na stokach, albo przynajmniej staje się niebezpieczne. Bo do nauki będziecie potrzebowali cały stok, do długich trawersów przy większej prędkości.

Kiedy używa się carvingu

Gdy nie chcecie wytrącać gwałtownie prędkości, gdy potrzebujecie solidnej platformy np. do skakania w snowparku. Carving sam w sobie to ogromna przyjemność, fajnie jest tak po prostu jeździć :), szczególnie przy większych prędkościach, gdy czuć wyraźnie oddziaływanie siły odśrodkowej, a my schodzimy bardzo nisko poprzez ugięcie kolan i nachylamy się blisko do stoku. Ogromna przyjemność.

Jeżdżąc w przygotowanych rynnach w snowparkach – w halfpipe – używamy carcingu. W boardercross, żeby nie tracić prędkości, bo w końcu w tej dyscyplinie kto pierwszy ten lepszy.

Kiedy nie używa się carvingu

Poza stokami i w zmiennych warunkach w muldach, nie jeździmy na krawędzi. Na bardzo stromych stokach raczej się nie jeździ carvingiem, jest to możliwe na desce, ale bardzo trudne, no chyba, że na strzałę w dół. W pewnych warunkach na bardzo stromych stokach jazda carvingiem staje się wręcz niemożliwa.

Kiedy ktoś jeździ all-mountain i lubi wszystko po trochu, carving jest tak naprawdę techniką jedną z wielu, której używa  się powiedzmy w 30% całej jazdy na snowboardzie.

Prawidłowa postawa dla uczących się carvingu

Zacznijmy od wyjściowej postawy. Postawy, z którą najłatwiej będzie ci się uczyć carvingu. Ramiona, biodra powinny być równoległe do deski – w tej samej linii co kierunek jazdy.

Nie zginajcie się w pół. Górna część ciała zostaje wyprostowana. Kiedy będziemy mówić o obniżaniu pozycji, to robicie to tylko poprzez uginanie kolan.

Jaki sprzęt do carvingu i jak go ustawić

Carving można uprawiać na każdej desce. Na długiej, krótkiej, miękkiej, twardej i z dowolnym kształtem. Natomiast sprzęt twardszy i deska z kształtem camber, będą się lepiej sprawować podczas carvingu.

Jeśli chodzi o samo ustawienie sprzętu (czyt. wiązań) to wszystko może zostać bez zmian pod warunkiem, że jest to prawidłowe ustawienie. Wiązania w kaczkę są ok, pod warunkiem, że buty nie wystają za bardzo poza krawędzie. Jeśli ktoś z was ma dużą stopę (rozmiar >45), to powinien pomyśleć o desce typy WIDE, czyli szerszej niż standardowo.

Carving wg. BASI

Punktem wyjścia jest jazda po skosie stoku na krawędzi. Należy starać się tylko balansować na krawędzi i zostawić za sobą cienki ślad na całej szerokości stoku. Jak to wychodzi, to należy znów jechać w skos stoku, czyli trawersować, ale początkowo skierować deskę minimalnie ku linii spadku, co spowoduje przyśpieszenie i płynny powrót na krawędzi do trawersu. Jak wychodzi to każda kolejna próba powinna zaczynać się w ten sposób, że deska skierowana jest co raz bliżej linii spadku. Uczący się powinien starać się nakreślić na śniegu cienki łuk, a nie linię prostą i nawet może próbować pod koniec trawersu podjechać lekko w górę stoku.

To samo na drugiej krawędzi.

Kiedy uczeń jest na etapie, że jest w stanie z jazdy na strzałę, aktywować krawędź, przejść w carving i zrobić skręt w kształcie “J” w obie strony, to jest pora na połączenie obu skrętów. Początkowo tylko druga połowa “C”, czyli końcówka skrętu będzie dobrym carvingiem. Aby całe “C” zostało przejechane carvingiem należy ćwiczyć wczesną zmianę krawędzi. Docelowo krawędź powinna zostać zmieniona u szczytu “C” i cały łuk powinien zostać przejechany na jednej krawędzi.

Zwróćcie uwagę:

  • Kluczem do jazdy po cienkim łuku bez ześlizgiwania się krawędzi jest cierpliwość. Próba przyśpieszenia skrętu spowoduje ślizg deski, czego efektem będzie pogrubiony ślad na śniegu, oraz większa smuga śniegu za deską podczas jazdy.
  • Ruch “przód & tył” (ang. fore & aft) jest nadal przydatny, ale jego zakres jest dużo mniejszy.

Najczęstsze błędy:

  • Brak wycentrowania powoduje zły rozkład nacisku krawędzi na podłoże i tym samym ześlizgnięcie się krawędzi.
  • Zbyt agresywne przechylanie krawędzi lub nachylenie ciała na początku skrętu może spowodować utratę balansu.
  • Wystający but poza krawędź i zahaczenie nim o podłoże może spowodować upadek.

BASI dzieli skręty na dwie kategorie, według sposobu zmieniania krawędzi (co samo w sobie nie ma nic wspólnego z carvingiem):

  • cross over  (body crosses over the board)
  • cross under (board crosses under the body)

W pierwszych połączonych skrętach carvingowych będziemy zmieniać krawędź ruchem “cross over”, który tak naprawdę poznaliście już podczas pierwszych skrętów na desce, które zwą się “basic turns”, czyli skręty podstawowe. Jednak wtedy zmiana krawędzi następowała dopiero kiedy snowboardzista był obrócony zgodnie z kierunkiem spadku stoku.

W miarę rozwoju snowboardzista powinien starać się co raz wcześniej zmieniać krawędź. Aż dojdzie do do takiej wprawy, że będzie potrafił zmienić krawędź w trawersie, czyli u szczytu literki “C”.

Carving wg. SITS

1. Skręt cięty

Jest to pierwszy ze skrętów, które wykonywane są na większej prędkości. Zmiana kierunku jazdy następuje tu poprzez ustawienie deski na krawędzi i wykorzystaniu jej właściwości konstrukcyjnych (wcięcie w talii) do wywołania skrętu. Jest wykonywany cały czas w pozycji podstawowej, bez przemieszczania środka ciężkości w osi pionowej (góra-dół)

Z najazdu w skos stoku lub kończąc poprzedni skręt z odpowiednią prędkością na krawędzi należy 

• zapoczątkować skręt ustawiając deskę na krawędzi przeciwnej (dolnej) z jednoczesnym wychyleniem tułowia do wewnątrz zamierzonego skrętu 

• kontynuować jazdę regulując promień skrętu poprzez kontrolę wychylenia tułowia do wewnątrz skrętu oraz odpowiednie zakrawędziowanie deski w zależności od prędkości jazdy 

• kończyć skręt przechodząc do jazdy w skos lub w poprzek stoku

uwaga: we wszystkich fazach skrętu deska prowadzona jest na krawędzi a przekrawędziowanie jest bezpośrednie.

2. Skręt cięty NW

Skręt cięty NW jest formą pokonywania linii spadku stoku z wykorzystaniem odciążenia NW na desce poruszającej się śladem ciętym.

Z najazdu w skos stoku w pozycji obniżonej na krawędzi lub kończąc poprzedni skręt należy: 

• wykonać odciążenie NW i zapoczątkować skręt poprzez przekrawędziowanie deski, kierując kolana ( w skręcie frontside) i biodra (w skręcie backside) oraz pochylając tułów do wewnątrz skrętu 

• kontynuować jazdę regulując promień skrętu przez kontrolę wychylenia tułowia do wewnątrz skrętu, odpowiednie zakrawędziowanie deski oraz stopniowe obniżanie pozycji (dociążanie deski) 

• kończyć skręt powracając do pozycji wyjściowej (obniżonej) do kolejnego skrętu

uwaga: zwiększanie obciążenia krawędzi deski nie może spowodować jej ześlizgu, we wszystkich fazach skrętu deska prowadzona jest na krawędzi a przekrawędziowanie jest bezpośrednie.

3. Śmig cięty

Śmig jest to seria rytmicznych skrętów o małym promieniu wykonywanych blisko linii spadku stoku. W śmigu ze względu na krótki czas trwania snowboarder wykonuje tylko zapoczątkowanie i sterowanie skrętem, które również trwają bardzo krótko.

Prawidłowo wykonany śmig (ślizgowy i cięty) powinien charakteryzować m.in. 

• jednakowym rytmem – skręty powinny być o tym samym promieniu i czasie trwania 

• ustabilizowaną pracą tułowia – tułów powinien być cały czas w pozycji podstawowej, jego tor jazdy nie powinien doprowadzać do kontrrotacji a ręce powinny pozostawać w jednym ułożeniu 

• optymalną prędkością wykonania – należy bardzo dokładnie określić sobie odpowiednią prędkość i rytm wykonywania śmigu w zależności od nachylenia stoku, biorąc pod uwagę to, iż jazda śmigiem ślizgowym będzie powodowała chwilowe wytracanie prędkości a jazda śmigiem ciętym, chwilowe przyspieszenia w skrętach

4. Skręt cięty kompensacyjny

Skręt cięty kompensacyjny sprowadza się do jazdy na krawędzi, w której to odległość środka ciężkości ciała w stosunku do podłoża jest dużo mniejsza niż w skręcie ciętym. W całym skręcie nie ma aktywnego podwyższania i obniżania środka ciężkości w stosunku do podłoża. Dzięki „kompensacyjnej” pracy zwłaszcza nóg, tułów snowboardera powinien w tym skręcie jechać cały czas na jednej wysokości w obniżonej lub niskiej pozycji.

Z najazdu w skos stoku w pozycji obniżonej lub kończąc poprzedni skręt na krawędzi, na odpowiedniej prędkości należy: 

• zapoczątkować skręt ustawiając deskę na krawędzi przeciwnej (przedniej) z jednoczesnym wychyleniem tułowia do wewnątrz zamierzonego skrętu 

• kontynuować jazdę „odsyłając” (prostując) nogi na zewnątrz wykonywanego skrętu utrzymując tułów cały czas na tej samej wysokości; regulować promień skrętu przez kontrolę wychylenia tułowia do wewnątrz skrętu oraz odpowiednie zakrawędziowanie deski w zależności od prędkości jazdy 

• kończąc jazdę po łuku, utrzymując tułów na jednakowej wysokości, zmniejszać wychylenie, zakrawędziowanie deski; stopniowo uginać nogi, pozwalając im „podjechać” pod tułów 

• kończyć skręt przechodząc do pozycji wyjściowej dla zapoczątkowania kolejnego skrętu.

Eurocarve

Carving, w którym tułów snowboardzisty jest bardzo blisko podłoża. Punktem wyjścia jest bardzo dobry carving na obu krawędziach w bardzo niskiej postawie i umiejętność zmiany krawędzi w trawersie.

Ćwiczenia na carving

Ćw. 1 Nachylanie się i symulacja siły odśrodkowej

Bez snowboardu, na sucho w domu, albo na płaskim na śniegu. Potrzebujecie kogoś do pomocy, aby pomógł wam się podeprzeć. Czyli robicie taki ruch “cross over”, czyli przenoszenie ciała nad deską.

Ćw. 2 Znajdź balans na krawędzi

Zrób sobie snowboardem tak małą “półeczkę” na lekko pochylonym stoku i ustawcie na niej na snowboard. I teraz z klęku jeśli jesteście na przedniej krawędzi lub z pozycji siedzącej jeśli na tylnej powoli wstajecie, starając się balansować na krawędzi. Spróbujcie wstać stojąc tylko na krawędzi. Spróbujcie to ćwiczenie na obu krawędziach.

Ćw. 3 Trawers

Trawersowanie, to inaczej jechanie w poprzek stoku – przecinanie zbocza góry, bez obniżania wysokości. Czyli jedziecie od jednej strony stoku do drugiej, uważajcie tylko na ludzi, żeby komuś nie zajechać drogi. Starajcie się jechać na krawędzi i pozostawić za sobą czysty ślad, bez ześlizgiwania się.

Spróbujcie trawersować w obie strony, na jednej, potem na drugiej krawędzi. Dla chętnych: spróbujcie zrobić to switchem, czyli drugą nogą z przodu, być może okaże się, że jest łatwiej.

Wskazówki:

  • (próba 1) Najpierw zróbcie to na czuja, po prostu spróbujcie.
  • (próba 2) Patrzcie dokąd jedziecie.
  • (próba 3) Obniżcie swoją pozycję jak tylko możecie – poprzez ugięcie kolan. Zachowajcie prawidłową postawę.

Wskazówki na przednią krawędź:

  • Wyobraźcie sobie, że wasze stopy to dwa pedały gazu, które chcecie jednocześnie wcisnąć.
  • Aby docisnąć krawędź do stoku jeszcze bardziej, unieście delikatnie pięty do góry.
  • Balansowanie na przedniej krawędzi, nie ma nic wspólnego ze staniem na palcach. Palce rozluźnijcie. Stójcie na śródstopiu.

Wskazówki na tylną krawędź:

  • Wyobraźcie sobie, że siadacie na krzesełku.
  • Zwróćcie uwagę, żeby nie zginać górnej części ciała w pół.
  • Spróbujcie ruchu obiema stopami, dwa przeciwne pedały gazu – lub unoszenie palców do góry.
  • Spróbujcie poczuć jak naciskacie na highbacki(łyżki wiązań).

Ćw. 4 Trawers carvingiem połączony standardowymi skrętami

Jeśli macie cały stok dla siebie, albo przynajmniej widzicie, że przez jakiś czas nikt nie będzie jechał, to spróbujcie tak samo trawersować jak w poprzednim ćwiczeniu, ale połączcie teraz trawersy zwykłymi skrętami, takimi jakie znacie. Między trawersami to nie musi być carving po prostu chodzi o płynny obrót na drugą krawędź.

Ćw. 5 “J turn” skręt w kształcie “J”

Jeśli będziecie skręcać w prawo, to startujcie od lewej strony stoku, jeśli skręcacie w lewo to z prawej. Gdy nikt nie zbliża się z góry stoku, startujecie jadąc na strzałę, przechodzicie delikatnie na krawędź i cierpliwie wykonujecie skręt carvingiem o dużym i promieniu płynnie przechodząc w trawers dojeżdżacie do drugiego krańca stoku lub nawet podjeżdżacie lekko pod górę.

Ćw. 6 Centrowanie

Podczas trawersowania carvingiem, spróbujcie sobie wyskoczyć delikatnie z obu nóg, jeśli po wylądowaniu nadal jedziecie na krawędzi bez poślizgu to znaczy, że macie dobrą, wycentrowaną postawę.

Ćw. 7 Pochylony stok

Znajdźcie stok, który jest pochylony bok, co oznacza, że podczas wykonywaniu jednego skrętu będziecie wyżej, a przy drugim niżej. Przy skręcie wyżej, będziecie czuli większy nacisk od podłoża i zwróćcie uwagę, czy wam to pomaga, czy taki skręt wykonuje się lepiej. Jeśli tak, to zapamiętajcie to uczucie. W przyszłości będziecie chcieli przenieść to uczucie, na normalnie pochylony stok – aby tego dokonać ten wspomniany nacisk będziecie musieli stworzyć sami poprzez lekkie wydłużanie pozycji.

Ćw. 8 Różne promienie skrętu

Zacznijcie od dużych, domkniętych skrętów, potem z każdym skrętem zmniejszajcie promień i delikatnie otwierajcie “C”, przejdzie do jazdy wężykiem, aby finalnie jechać na strzałę i przy sprzyjających warunkach (brak ludzi i szeroki, niebieski stok) znów duże domknięte.

Ćw. 9 Wczesna zmiana krawędzi

Zmieńcie krawędź na godz. 3. Potem spróbujcie zmienić na godz. 2, potem 1 i finalnie spróbujcie u szczytu “C”.

Ćw. 10 The wiggle

Jadąc na strzałę poruszaj początkowo tylko stopami, aby zmieniać krawędź z przedniej na tylną i z powrotem. Ciało pozostaje nieruchome. Rytmicznie i szybko zmieniaj krawędź, następnie wydłużaj czas spędzony na każdej z krawędzi. Ostatecznie to deska powinna wykonywać skręty, a górna cześć ciała jest na tej samej wysokości niczym na gimbalu. Ten typ skrętu nazywa się “cross-under”. W tym wypadku jedziemy carvingowo, ale jest on szczególnie pomocny podczas jazdy po muldach.