Liźnij topografii: wybitność

By Lipiec 23, 2015 De-stress
Wybitność topograficzna góry

Wybitność – czyli jak bardzo coś jest wybitne lub jak bardzo się wybija “z tłumu”. Można próbować zrozumieć ją na tzw. chłopski rozum, jednak nie jest to do końca takie proste. Każdy z nas dobrze pamięta z geografii co znaczy skrót m n.p.m.. Tak jest, to jest wysokość nad poziom morza. Używa się jej przede wszystkim w atlasach przy podawaniu bezwzględnej wysokości różnych obiektów m.in. szczytów. Takie informacje pomagają porównywać szczyty lub tworzyć listy i rankingi, jednak w praktyce nie są zbytnio przydatne. Alpiniści częściej posługują się pojęciem wybitności szczytu. Czym jest to tajemnicze pojęcie? Dowiesz się dalej.

 

W tym wpisie poznasz:

 

1. Najprostszą definicję wybitności topograficznej (ang. topographic prominence)

2. Różnicę między wybitnością suchą i mokrą

2. Czym jest przekrój topograficzny

3. Jak przy pomocy Google Earth stworzyć przekrój toporaficzny

 

 

WYBITNOŚĆ GÓRY

 

A.  Najprostsza definicja

Wybitność to wartość wyrażona w metrach określająca zależność między danym szczytem a otaczającym go terenem. Najprościej ją zdefiniować jako wysokość, którą trzeba pokonać idąc w dół od wierzchołka żeby dotrzeć do miejsca (które zwie się oczywiście przełęczą) gdzie zaczyna się podejście pod szczyt wyższy od tego, z którego się schodzi. Jeśli trzeba zejść do poziomu morza w poszukiwaniu szczytu wyższego to wybitność jest równa wysokości n.p.m. Podsumowując jednym zdaniem wybitność mówi nam po prostu jak bardzo szczyt wyróżnia się z otaczającego go terenu. Na poniższym zdjęciu została zaznaczona wybitność mniejszego szczytu po prawej. Jak widać pomimo tego, że jego prawa krawędź jest dłuższa jego wybitność jest ograniczona przełęczą z lewej strony.

 

Wybitność góry

 

B.  Bardziej formalna definicja

Wybitności to różnica wysokości między wierzchołkiem szczytu, a najniższą izolinią (ang. contour line), która go otacza. Chodzi tutaj oczywiście o izolinię mówiącą nam o poziomie wysokości, czyli tzw. warstwicę. Dla niewtajemniczonych, warstwica jest to linia na mapie kartograficznej lub dobrej mapie turystycznej, która łączy punkty o tej samej wysokości. Mówiąc ludzkim językiem jeśli będziemy szli cały czas wzdłuż jednej z tych linii, pozostaniemy cały czas na jednej wysokości. Niestety warstwice niekiedy giną w tłumie informacji zgromadzonych na mapie i są często nawet pomijane. Dlatego nie można tego uznać za metodę wyznaczania wybitności – to tylko teoria.

 

C.   Wybitność sucha i mokra

Istnieje jeszcze rozróżnienie wybitności na suchą i mokrą. Różnica między tymi dwoma pojęciami jest taka, że mokra wybitność uwzględnia istnienie zbiorników wodnych i lodowców natomiast sucha nie. Dlatego do wybitności Mount Everest dodaje się głębokość najniżej położonego punktu na Ziemi, aby otrzymać jego suchą wybitność, która w tym wypadku wyniesie blisko 20km. Niestety zobaczyć to możemy tylko oczami wyobraźni.

 

CIEKAWE

Najbardziej wybitny szczyt w Polsce to Śnieżka 1202 m przy wysokości 1602 m n.p.m.

Polskie Tatry nie są najwybitniejszymi górami w Polsce

Wybitność najwyższego wierzchołka Rysów ma tylko wybitność 163m

Dla najwyższej góry świata Mount Everest jej wybitność równa się jej wysokości

Sucha wybitność tej samej góry to prawie 20km!

 

 

 

RYSY

 

Rysy to bardzo dobry przykład do pokazania jak znaleźć wybitność szczytu. Przypomnę najprostszą definicję: wybitność to wysokość, którą trzeba pokonać idąc w dół od danego wierzchołka żeby dotrzeć do miejsca gdzie zaczyna się podejście pod wyższy szczyt. W przypadku Rysów wyższy szczyt jest ich sąsiadem – to słowacka góra Wysoka (2447 m n.p.m.). Podejście pod wyższy szczyt Rysów, czyli pod Wysoką zaczyna się w przełęczy o nazwie Waga (2340 m n.p.m.). Żeby dojść z Rysów na Wagę pokonujemy wysokość równą:

 

 Wysokość Rysów pomniejszona o  wysokość przełęczy Waga daje wybitność Rysów

 

Mapa Tatr - Rysy i Waga wyznaczają wybitność Rysów

Fragment mapy pochodzi z serwisu http://www.mapytatr.net/

Czyli licząc od najwyższego wierzchołka Rysów tj. słowackiego , który ma 2503 m n.p.m. (polski ma trochę mniej 2499m) mamy 2503m-2340m=163m. Także w przypadku Rysów ich wybitność jest dużo mniejsza w stosunku do ich wysokości.

 

 

PRZEKRÓJ TOPOGRAFICZNY

 

Wyobraźmy sobie makietę gór. Przetnijmy ją tasakiem na dwie części i spójrzmy na miejsce przecięcia z boku. To co widzimy to właśnie przekrój topograficzny. Najfajniejsze jest to, że możemy zrobić to wirtualnie przy pomocy Google Earth ( do pobrania za darmo tutaj). Można zrobić to w ciągu dosłownie minuty.

Oto instrukcja krok po kroku wykonania przekroju dla Rysów dla wersji anglojęzycznej Google Earth:

1. Wyszukaj Rysy. Najszybciej jest wpisać w oknie wyszukiwania Rysy i kliknąć Enter.
2. Narysuj ścieżkę, wzdłuż której będziemy robić przekrój
    a) Kliknij Add Path w celu rozpoczęcia rysowania ścieżki
    b) Ścieżkę rysujemy punkt po punkcie. Kliknij w Morskie Oko aby dodać początek ścieżki.
    c) Kliknij kolejno Czarny Staw, wierzchołek Rysów, wierzchołek Wysokiej i jeszcze jakiś punkt końcowy za Wysoką
    d) W oknie Edit Path podaj nazwę Twojej nowej ścieżki np. przekrój Rysów i kliknij OK
3. Na liście Places, gdzie znajdują się wszystkie przez Ciebie utworzone obiekty znajdź przekrój Rysów
4. Kliknij go prawym przyciskiem myszy i z menu kontekstowego wybierz Show Elevation Profile
5. Powinieneś ujrzeć coś podobnego do obrazka poniżej
Rysy - profil topograficzny i wybitność

Powstały wykres to nasz przekrój topograficzny. Oczywiście jeden z nieskończenie wielu możliwych. Wybrałem akurat ten przekrój, bo widać na nim kilka interesujących rzeczy. Czytając go od lewej widzimy dwa schodki. Są to odpowiednio Morskie Oko i Czarny Staw. Możemy odczytać jak wysoko są położone oba polodowcowe jeziorka oraz to, że startując z Morskiego Oka musimy wspinać się blisko kilometr w górę, aby dojść na szczyt Rysów. Na wykresie widać jeszcze wspomniane wcześniej przełęcz Waga i szczyt Wysoka. Spróbujcie już sami określić gdzie jest wybitność Rysów na tym wykresie. Wykres stworzony przeze mnie odbiega trochę od rzeczywistości, bo nie udało mi się niestety trafić w sam wierzchołek Rysów.

 

Dzięki temu wpisowi na mojej liście todo pojawił się nowy task. Spróbuję się dowiedzieć jak w praktyce przydaje się wybitność. Czy rzeczywiście korzystają z niej alpiniści, czy to tylko mit?

 

Pozdrawiam i życzę fajnej zabawy z Google Earth

Krzysiek

Krzysiek

Przede wszystkim otwartość. Otwartość na zmianę i na ludzi powoduje, że przydarzają nam się niespodziewane, pozytywne historie.   Jestem instruktorem snowboardu. Jest to nie tylko moje hobby, ale również coraz stabilniejsze źródło dochodu. Kocham to co robię. Mogę nauczyć Cię jeździć na desce, a na dodatek zainspirować do zmiany swojego życia na lepsze - tak aby toczyło się ono według Twojego scenariusza.Chciałbym Ciebie zachęcić, żebyś również spróbował robić to w czym czujesz się najbardziej komfortowo. Wykształcenie i wiek nie grają roli. Nigdy nie jest za późno żeby iść za głosem serca. Wystarczy tylko otworzyć się na zmianę i na pozytywnych ludzi, a cudowne, niespodziewane rzeczy zaczną przydarzać Ci się same :). Serio...